Mostrando entradas con la etiqueta imagenes de la psiquiatría. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta imagenes de la psiquiatría. Mostrar todas las entradas

domingo, 15 de octubre de 2017

Fotodocumentalistas: Delmi Álvarez (De la medicina rural en O Courel a la "Galician Diáspora"... pasando por El Borda y Conxo).

Ya hace unos años que desde "Diario de un médico de guardia" seguimos la pista al magnífico e inquieto fotodocumentalista gallego Delmi Álvarez.
Ver parte de su trabajo y biografía en: 
Lleva años recorriendo el mundo, y las temáticas de sus fotodocumentales abarcan múltiples temas sociales y políticos (a veces de rabiosa actualidad  como por ejemplo el conflicto de Cataluña de este otoño de 2017).
El mundo sanitario  (rural, de Galicia y del resto del mundo...Países Bálticos, África...), la emigración de Galicia, los inmigrantes globales (Calais, Grecia..), el abandono y el cambio del mundo rural......están entre algunos de sus preferidos (..a veces remontándose a tres décadas atrás como veremos a continuación...).
Hoy ha publicado en su Facebook esta fotografía y este comentario:

Médico rural en O Courel (Lugo)-Galicia. Foto de Delmi Álvarez para el semanario A Nosa Terra, años 80. Tomado de Facebook de Delmi Álvarez (post de 15 octubre de 2017)(https://scontent.fvgo1-1.fna.fbcdn.net/v/t31.0-8/22467652_10155176110111491_5073005269446940741_o.jpg?oh=6013cb20ac352a7dc54393371853e680&oe=5A77E8D8)



"Mila, médico rural. Proxecto documental publicado no semanario A Nosa Terra nos anos 80, sobre as aldeas ailladas pola neve no Courel. A partires de este traballo documental coñecín como a presenza dos caciques das zonas rurais exercían un poder hexemónico sobre a poboación.
O despoboamento do rural galego é un 7% do total do resto do estado español, con milleiros de aldeas abandonadas. Recentemente comentaba con David Simón sobre a importancia da figura do médico rural, a do mestre, o crego, o cacique, ou a garda civil nas aldeas. Poderes fácticos. 
O doutor Roberto Fernández acadou o Premio Risco con un traballo sobre os médicos rurais, da cal o doutor David Simón co-dirixiu a súa tesis doutoral leída no 2014, que versaba precisamente sobre a historia dos médicos rurais na Galicia no século XX.
O despoboamento galego ten unha longa conexión coa emigración da poboación as grandes cidades e a países de América, Europa, África, Asia e Oceanía, no que está basado o proxecto documental Galegos na Diaspora 1989-2009 book e varios documentais. Espero que algún día a Universidade galega me convide a falar sobre este traballo de antropoloxía visual" (por Delmi Álvarez, 15 de octubre de 2017).
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++


https://delmialvarez.photoshelter.com/archive

EN EL HOSPITAL PSIQUIÁTRICO DE EL BORDA (BUENOS AIRES)..DEL PROYECTO "GALEGOS NA DIASPORA 1989-2009 (GALICIAN DIASPORA)"(DELMI ÁLVAREZ)

Texto tomado de su web: "Galegos na Diáspora 1989-2009.Proyecto de fotografía documentalista... En este nuevo trabajo de documentación fotográfica, Delmi Álvarez nos ofrece una espléndida vista de la complejidad del fenómeno de la emigración gallega. Durante veinte años, el autor viajó por los cinco continentes en busca de trabajadores y trabajadoras que en algún momento de sus vidas tuvieron que dar el paso para abandonar el territorio, la familia, los amigos, la sociedad y la cultura en la que nacer y crecer...
En nuestro imaginario colectivo, en la conciencia que nos identifica como pueblo, la emigración es un lugar central. Por eso, la población gallega le debe un reconocimiento explícito a las gentes que, alrededor de todo el mundo contribuyeron a hacer de este país un lugar más próspero para vivir. Todos estamos vinculados a la diáspora, un vínculo que pone a andar múltiples sentimientos y que es fundamental para entendernos mejor como una comunidad...
Este libro representa una ventana abierta a la Galicia exterior, reflejada con todo su dramatismo, pero también con toda la ilusión de volver a regresar evidente en muchas de estas experiencias.
 Pero ademas, "Galegos na Diáspora" es también un estimulo para activar una nueva sensibilidad como un país receptor de inmigrantes en la fase actual de la concentración del capital...
"Galegos na diáspora" es un viaje. El viaje de un autor comprometido con los hechos narrados, y sobre todo fotografiados. Un autor que también vive en la emigración y que sueña con una Galicia plenamente desarrollada en la que todos y todas podamos trabajar en unas condiciones dignas, que aseguren un futuro mejor y que eviten la dramática decisión de abandonar nuestra lucha por vivir en nuestro país Galicia..." (texto de la web de Delmi Álvarez).
En el Hospital Psiquiátrico El Borda (Buenos Aires) proyecto "Galicia na diáspora" (foto de Delmi Álvarez).

En  El Borda (Buenos Aires) https://delmialvarez.photoshelter.com/image/I0000nw6Kf.fmS.



En El Borda. Tomado del Facebook de Delmi Álvarez. (post 15 octubre de 2017: "Psiquiátrico El Borda, Buenos Aires. Marzo de 1991. Un gallego, a la derecha de la imagen, administra y reparte las dosis diarias a los enfermos de uno de los pabellones del psiquiátrico El Borda. Muchos de los internos en este hospital vivían aquí por el simple hecho de no tener a donde ir, como era el caso de gallegos que encontramos. Entrar en este lugar supuso la ayuda inestimable de dos abogados del poder Judicial y pasear por varios pabellones con una cámara escondida. (https://scontent.fvgo1-1.fna.fbcdn.net/v/t31.0-8/22499154_10155176125301491_4472915415235353300_o.jpg?oh=d39ece0aee85b811b594c2b44eee5b89&oe=5A717480)



DELMI ÁLVAREZ: UNA MIRADA AL H. PSIQUIÁTRICO DE CONXO
Pero el autor no solo se ha asomado al interior del H.psiquiátrico de Buenos Aires, sino que también lo hizo ya hace unos años en el Manicomio de Conxo (santiago de Compostela)..Ya en el libro "Locura, medicina y sociedad: Ourense (1875-1975)" editado por la Xunta en año 2005 pudimos mostrar alguna de las fotografías que Delmi Álvarez hizo en este hospital santiagués. 

En su página web hay alguna más:

http://delmialvarez.photoshelter.com/image/I00002HRQDgjIIFc

http://delmialvarez.photoshelter.com/gallery-image/Portfolio/G0000p8UknQrpckI/I0000tIyp8PygkKE


 http://delmialvarez.photoshelter.com/image/I0000nw6Kf.fmS.E

En hospital de Conxo, año ??. Foto de Delmi Álvarez https://delmialvarez.photoshelter.com/image/I00002HRQDgjIIFc

En hospital de Conxo,  año ??.Foto de Delmi Álvarez.https://delmialvarez.photoshelter.com/gallery-image/Portfolio/G0000p8UknQrpckI/I0000tIyp8PygkKE

Esperamos que algún día este autor publique y de a conocer la serie completa de sus fotodocumentales sobre el mundo rural, la sanidad y sus visitas/imágenes del mundo de los hospitales psiquiátricos. Mientras tanto visitaremos su web.

miércoles, 23 de julio de 2014

LIBRO "Razón, locura y sociedad. Una mirada a la historia desde el siglo XXI"(2013, Ed. AEN)




Razón, locura y sociedad. Una mirada a la historia desde el siglo XXI

Autor: D. Simón Lorda, C. Gómez Rodríguez, A. Cibeira Vázquez, O. Villasante (eds.)
Año: 2013.
Número en la colección: 51.
N. Páginas: 608
Tamaño: 20,5 x 13,5 cm.
Ilustraciones: Sí.
ISBN: 978-84-95287-69-4
Índice:
Los autores
Prólogo/Introducción
Literatura y psiquiatría
-La función paterna en el Quijote, Valentín Corcés Pando
-El instinto de muerte de R Novoa Santos. Acerca de la muerte, el suicidio, la eutanasia y el derecho a decidir sobre la propia vida, Federico Menéndez Osorio
-Enfermos y sanadores en la obra de Cunqueiro, Ángel Vázquez de la Cruz
-Sustancias narcóticas y alucinógenas en los textos cervantinos, Francisco López-Muñoz, Cristina Andrade-Rosa, Pilar García-García y Cecilio Álamo
-La psicología imaginal como herramienta de análisis de la obra narrativa de Gustavo Adolfo Bécquer, Julio Zarco Rodríguez, Celia Rodríguez Varela y Ana Suela Martín
-El “ánima” en la obra narrativa de Gustavo Adolfo Bécquer, Julio Zarco Rodríguez, Celia Rodríguez Varela y Ana Suela Martín
Holocausto, memoria, medicina y psiquiatría en el nazismo
-Holocausto: una reflexión desde la medicina, Esteban González López
-El papel de la psiquiatría y la psicofarmacología en los abusos médicos cometidos durante el III Reich, Francisco López-Muñoz
-Primo Levi, testimonio del holocausto y suicidio, Adrián Gramary
Razón, Locura y Ciencia psiquiátrica
-«Las Tres Grandes» de Villalobos. Psicología médica en la corte del Rey Católico, Paloma Alonso Quintanilla, Begoña Cantero Fernández, Ramón Esteban Arnáiz
-De la locura como exceso a la locura como enfermedad, Josep Mª Comelles Esteban
-Un mundo degenerado: sucesos y miserias de los psiquiatras portugueses del siglo diecinueve, Manuel Curado
-Pseudoalucinaciones de Victor Kandinsky, Ekaterina Kokoulina y Tiburcio Angosto Saura
-La larga noche de la neurociencia soviética bajo el estalinismo, Miguel Marco Igual
-La aportación de Jaime Vera I López al diccionario enciclopédico hispano-americano de Montaner y Simón (1887-1890), AntonioRey González y Enric Jordá Moscardó
-La feminización de la locura: aproximación histórica al concepto de distimia, Celia García Díaz, Daniel Gutiérrez Castillo y Laura López Alonso
-Las dificultades para la investigación científica en la España de la primera mitad del siglo XX. El caso paradigmático de un psiquiatra de prestigio: Román Alberca Lorente (Alcázar de San Juan, 1903 - Murcia, 1967), José Miguel Sáez Gómez, Pedro Marset Campos,Enrique Aguinaga Ontoso y Carlos López Fernández
-Marginación de los científicos en el franquismo: Luis Valenciano Gayá (Murcia, 1905 - 1985), Cesáreo Cerón González, Pedro Marset Campos, José Miguel Sáez Gómez, Carlos López Fernández y Enrique Aguinaga Ontoso
-A psiquiatría forense no Chicago dos anos 20. O caso Leopold and Loeb, María José Louzao Martínez, Miguel Angel Miguélez Silva y Tiburcio Angosto Saura
-La paranoia reformatoria y la «Névrose Révolutionnaire» en el siglo XIX. Estudio psiquiátrico de Olympe de Gouges, según el texto de Alfred Guillois, José Luis Día Sahún y Laura Día Guillén
-First impressions of Haloperidol in Portugal (1959), Rubén Gaio, João Rui Pita, y Ana Leonor Pereira
-Hipnosis, cocaína, electricidad y otros anestésicos en odontología. Su uso en Galicia en el siglo XIX y principios del XX, María Carmen Leira Abella y María Ángeles Cano Leira
Instituciones psiquiátricas, Razón, Locura y Sociedad
-De visita por los manicomios con la prensa escrita y gráfica de finales del XIX y principios del XX, Oscar Martínez Azumendi
-Primeros intentos de profesionalización de la enfermería psiquiátrica: de la Segunda República a la Posguerra Española, Olga Villasante
-Comparativa entre “las mujeres” ingresadas en la beneficiencia y “las señoras” del Hospital Privado Sagrado Corazón: nuevas terapéuticas a principios de s. XX en Málaga, Celia García Díaz, Laura López Alonso y Daniel Gutiérrez Castillo
-El Centro Hospitalar Conde de Ferreira a través del trazo biográfico de sus pacientes: un fragmento de la historia de la psiquiatría en Portugal, Bruno Ribeiro, Orlando von Doellinger, José Manuel Romero y Adrián Gramary
-Degeneracionismo y “escritura” en el manicomio de Leganés, Ruth Candela Ramírez y Olga Villasante
-Locura escrita: cartas y dibujos de los alienados en el Manicomio de Santa Isabel de Leganés (1939-1952), Ana Conseglieri Gámez
-Manuel Peraita Peraita: Director Facultativo del Manicomio de Santa Isabel de Leganés (1944-1950), Ana Conseglieri Gámez
-Sobre “baños tibios prolongados”, balnearios y locura en Galicia (finales del siglo XIX y primeros años del siglo XX), Tatiana Bustos Cardona, David Simón Lorda, Xaqueline Estévez Gil y Claudia Ximena Muñoz
Cultura, Razón, Locura y Sociedad
-La Psiquis, periódico del Bello Sexo (Valencia, 1840). Una empresa protofeminista llevada a cabo por hombres, Cándido Polo Griñán
-Los demonios de Loudun, Marta González Rodríguez, Elena Fernández Rodríguez y Laura López López
-La “Espiritada” de Moeche, Miguel López López, Amirashkan Espandian, Luis Delgado Charro y David Simón Lorda
-Antón Moreda, Jorge Luis Begazo Salas, Laura López López y Elena Gato Gómez
-Psiquiatría y cine en España durante la dictadura franquista (1939-1975), María Herrera Giménez, Pedro Marset Campos, Carmen Llor Moreno, Isabel Muñoz González y Joaquín Cánovas Belchí
-Psiquiatría y cine en España durante la Transición (1975-1982), María Herrera Giménez, Pedro Marset Campos, Carmen Llor Moreno, Isabel Muñoz González y Joaquín Cánovas Belchí
-Tras la pista del pintor Daniel Urrabieta Vierge (de Compostela y Conxo a La Salpêtrière pasando por El Quijote), Xaqueline Estévez Gil, David Simón Lorda y Tatiana Bustos Cardona
Guerra Civil, memoria histórica y salud mental
-1937, Episodios nacionales: asesinatos en el psiquiátrico de Valdediós (Asturias), Iñaki Markez
-La Guerra Civil en el Hospital Psiquiátrico de Leganés, Paloma Vázquez de la Torre
-Guerra Civil y locura en Galicia (narrativas de Francisco y de su padre), Emilio González Fernández y David Simón Lorda
Reformas psiquiátricas en España: una mirada desde el siglo XXI
-Tradición y cambio en la atención a la Salud Mental en Galicia y España (1970-2012), Fernando Márquez Gallego
-Andalucía. “La Culminación de la Contrarreforma…entre polvos y lodos”, Onésimo González Álvarez
-Galicia: del traslado a la reforma. Toén: la historia se repite…muchos años después, Chus Gómez Rodríguez, Alcira Cibeira Vázquez, José Antonio Campos Pérez, Yolanda Castro Casanova, Luis Rodríguez Carmona
-El hospital psiquiátrico de Castro: particularidades de la reforma psiquiátrica en el s XXI, Elena Gato Gómez
-La psiquiatría de Lugo: desde el hospital psiquiátrico hasta la actualidad, Luis Cleto González Domínguez-Viguera, E. Fernández Rodríguez y Jorge Luis Begazo Salas
-15-F, Beatriz Rodríguez Paz, Eva Álvarez Martínez y Luis Vila Pillado.
Homenaje al Prof. Delfín García Guerra (historiador de la Medicina y de la psiquiatría española y gallega)
-Delfín García Guerra: un encuentro con el Catedrático de Historia de la Medicina de Santiago, Emilio González Fernández
-Una danza de la muerte al servicio de la vida. Luis Montiel Llorente
-El Mal de la Rosa: una biografía, José Luis Peset
ANEXOS
- Programa y fotos de las jornadas.
---------------------------------------------------------------------------------------
Se puede adquirir a través del enlace a la Tienda Online de la Asociación Española de Neuropsiquiatría
http://www.tienda-aen.es/component/virtuemart/?page=shop.product_details&flypage=flypage.tpl&product_id=164&category_id=8

-------------------

UNA RESEÑA DEL LIBRO en la revista de la AEN. Autor: Mariano Hernández Monsalve: ver en enlace: http://www.revistaaen.es/index.php/aen/article/view/16831/16701

jueves, 5 de abril de 2012

El Sanatorio Psiquiátrico del Perpetuo Socorro (barrio de O Couto, Ourense, 1943-1947)

El Sanatorio Psiquiátrico del Perpetuo Socorro: Ya hicimos referencias en otra entrada del blog a este centro psiquiátrico privado que funcionó en Ourense desde inicios de 1943 y hasta el año 1947. Fue una iniciativa de los psiquiatras Manuel Cabaleiro Goás y Nicandro Pérez Vázquez.


Anuncio en LA REGIÓN, 14-2-1943
El nombre de Cabaleiro estuvo vinculado durante toda su vida profesional al de Nicandro Pérez Vázquez. Ambos se conocen ya durante la II República, durante su militancia/simpatía por las JAP (Juventudes de Acción Popular). Tras la Guerra Civil, y desde inicios de 1943 se van a zambullir de lleno en la práctica psiquiátrica privada, ya que abrirán la primera Clínica Psiquiátrica de Ourense, el Sanatorio Psiquiátrico del Perpetuo Socorro. Este sanatorio, situado inicialmente en el barrio de O Couto, en la calle Ervedelo 11 y 13, se trasladará unos años más tarde,  en 1947, al Pazo de Guizamonde a las afueras del núcleo urbano de la época. El Sanatorio de Guizamonde cierra a primeros de los años 80. Desde el Ourense provinciano de los años de la posguerra y del desarrollismo franquista consolidará Cabaleiro su prestigio dentro y fuera de Galicia. Los dos sanatorios privados (en O Couto y en Guizamonde) de Cabaleiro y Nicandro Pérez fueron los centros de hospitalización psiquiátrica privada más importante en la provincia desde 1943 a 1977.  
Volviendo al Sanatorio Psiquiátrico del Perpetuo Socorro de O Couto, podemos ver que en sus comienzos, en el diario local La Región (en febrero de 1943), insertan diversos anuncios promocionales destacando la apertura del Sanatorio. Era un momento importante para la reorganización de la Sanidad (se empezaba a hablar del Seguro Obligatorio de Enfermedad) y de la sociedad española y ourensana. Recordemos que estamos en la posguerra, en plena autarquía franquista y con la Segunda Guerra Mundial aún abierta.
En estos anuncios del diario ourensano citado se señala de forma destacada la participación del doctor José Peréz López Villamil (“Catedrático de la Facultad de Medicina de Santiago”), quien consultaría dos días al mes. Cabaleiro y Nicandro Pérez, figuran en dicho anuncio como “Profesores ayudantes de la Cátedra”. 
Ofrecen en dicho Sanatorio “una separación completa de sexos en el Establecimiento”, así como “consulta gratuita los jueves de 4 a 6 para pobres que lo acrediten”. 
Además especifican su oferta terapéutica: “Psicoterapia-Psicacogia-Piretoterapia-Curas de Sakel y Meduna-Hidroterapia-Electroshockterapia”. 
Hoy traemos una fotografía del edificio en donde estuvo situado, en el corazón del barrio de O Couto en la capital ourensana, frente a la iglesia de Fátima.
Sanatorio Psiquiátrico Perpetuo Socorro (1943-19..), abierto por Cabaleiro Goás y Nicandro Pérez en 1943. Situado en la esquina enfrente Pocos años después se traslada al pazo de Guizamonde en el barrio de A Ponte. La foto está tomada del libro "Historia de O Couto" (X. Álvarez).

Vista aérea de barrio de O Couto en 1963. Tomada y modificada de blog Ourensenotempo. La flecha señala el edificio en el cual estaba el Sanatorio psiquiátrico del Perpetuo Socorro.

Manuel Cabaleiro Goás, años 60.

lunes, 20 de febrero de 2012

Magnetismo, hipnotismo y sonambulismo: Ourense, 1883




Aún no hemos tenido la oportunidad de leer el libro del que estos días da cuenta la prensa de Galicia,   O misterioso Dr. Saa. que recupera la figura de Manuel Rodríguez Saa, (1885-1984) un lucense de Portomarín que, no primeiro terzo do século XX, acadou sona internacional como ilusionista. Algúns dos persoeiros máis relevantes da súa época (da política, a cultura, a aristocracia) presenciaron as habilidades máxicas do Dr. Saa, tamén coñecido como Conde de Waldemar

Un par de años antes de que naciese el Conde de Waldemar , la sociedad ourensana ya se asombraba con las actuaciones de una serie de espectáculos de sonambulismo, hipnotismo y magia. Las actuaciones de una pareja formada por la sonámbula "Emma Zanardelli" y por el "Dr. May" impresionaron a la sociedad ourensana del otoño de 1883. Hay varios artículos de prensa ourensana de la época dando noticia y crónica de sus actuaciones. 
Traemos a modo de ejemplo un ejemplar del periódico semanal La Tertulia, que era el órgano de la sociedad del mismo nombre que tenía su actividad en la ciudad. Como colaboradores del mismo figuraban entre otros: Emilia Pardo Bazán, Valentín Lamas Carvajal, Alfredo Vicenti, Juan Manuel Paz, Juan Neira Cancela, Aureliano J. Pereira, Juan Sieiro, Leonardo Marmol, Benito F. Alonso, Antonio Gaite Lloves y Ramón Rodríguez Quesada ... . Una selecta mezcla de la intelectualidad ourensana y gallega del momento.


Así el día 5 de noviembre de 1883, se publica el artículo "Cuatro palabras sonre el magnetismo", motivado por las actuaciones de "Emma y el Dr. May", y "ha despertado en nosotros el deseo de ocuparnos de este fluido universal".


Este espectáculo de la sonámbula EMMA y el Dr. MAY, sabemos que estuvo recorriendo España entre 1882-1885. Ya antes de estar por Ourense anduvieron por Baleares (El Balear, agosto de 1882) y poco tiempo después de la actuación ourensana sorprendieron a la sociedad betanceira con sus actuaciones.  
El periódico El Censor (Betanzos) le dedica un par de noticias en 1883:

http://hemeroteca.betanzos.net/El%20Censor/El%20Censor%201883%2012%2022.pdf

Tomado de El Censor (Betanzos)http://hemeroteca.betanzos.net/El%20Censor/El%20Censor%201883%2012%2028.pdf 

Anduvieron con su espectáculo también por Badajoz. Suárez Muñoz (1994-5) que ha estudiado la historia del teatro en esa capital extremeña, hace una detallada descripción del espectáculo de Emma Zanardelli y el Dr. May , acompañados del prestidigitador Onrey:
  • "El sábado día 2  de junio se presentó en el Teatro del Campo de San Juan la compañía Zanardelli, al frente de la cual figura la prestidigitadora Enma Zanardelli. Junto al doctor May trabajó en los experimentos de adivinación del pensamiento. En la función participó el prestidigitador señor Onrey. Vemos que el espectáculo se enriquece con más artistas. El domingo día 3 se verificó una nueva función de la compañía Zanardelli. Además de  repetir los números de la función anterior, esa noche destacaron lo  siguientes: Enma creía oler en los pañuelos no perfumados de los señores E.Balza y Merino los efluvios de rosas y violetas, pensados por dichos señores; el señor Ortega  imaginó  que la sonámbula viese ante ella un charco de sangre y así lo vio Enma. El señor Urbino deseó cambiarse de asiento y así lo verificó; Jiménez, médico de Olivenza, subió al escenario y le preguntó cómo era su apellido y fue contestado satisfactoriamente. Se cambió la hora a un reloj y Enma la adivinó, señalando las dos y cuarenta y cuatro minutos. El señor Claros preguntó cuántas monedas tenía en su mano derecha y salió satisfecho, diciendo que eran dos, una de plata y otra de cobre. Pero la prueba que agradó más fue la propuesta por el señor Castro. Subió al escenario, colocó en contacto con la frente de Enma un papel y  le preguntó qué documento era. La sonámbula dijo: `Es un billete de lotería número 4.861´, y así era en efecto. El médico señor Oliveres preguntó qué objeto recordaba en aquel momento. La sonámbula respondió: `Un cuadro de pintura y que es muy bueno´; el señor Oliveres  efectivamente  confirmó que pensaba en el cuadro de Pradilla, La rendición de Granada. Como podemos comprobar, nunca antes se había hecho una descripción tan minuciosa de una función de magia o prestidigitación ni tampoco había participado el público tan directamente como en la función de esa noche. El jueves día 7 volvió a dar una función en el Teatro del Campo de San Juan la Compañía Zanardelli, destacando algunas suertes, realizadas por el prestidigitador señor Onrey, y los experimentos del doctor May y Enma Zanardelli".


Al menos en 1885 aún continuaban de gira por España ya que La Vanguardia  y anuncia en febrero de ese año varias actuaciones en Cataluña: "Experimentos científicos-maravillosos de magnetismo humano e hipnotismo, por el doctor May y la célebre estática Emma Zanardelli".
http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Hypnotisk_seans_av_Richard_Bergh_1887.jpg


 Del periódico El Ampurdanés, febrero de 1885

En esta última crónica de prensa de El Ampurdanés (1885), se introduce un nuevo elemento en el discurso: la mujer y la histeria. Aquí estamos ante palabras mayores y la prudencia hace que reorientemos al lector del blog a trabajos de expertos en el tema del magnetismo animal, el hipnotismo, la medicina del siglo XIX y el romanticismo. Nos referimos fundamentalmente a Luis Montiel y a Ángel González de Pablo. Montiel en un reciente trabajo (2010) trata de "comprender el significado histórico del encuentro en la Europa de comienzos del siglo XIX de una teoría médica —el magnetismo animal—, un peculiar sistema de creencias —el espiritismo— y una enfermedad ya conocida, pero que comenzará a contemplarse con una mirada nueva: la histeria. Serán, por otra parte, la enfermedad y la teoría médica quienes den alas a ese sistema de creencias y permitan su despliegue en el seno de la cultura occidental, afirmándose frente a otras concepciones del mundo y mostrando, con ello, las insuficiencias de estas últimas".

Recordemos aquí que unos 4-5 años después de que el "Dr. May" hipnotizase en Ourense a la "sonámbula Emma" ante el asombro del público asistente, se editaba en Galicia el opúsculo "La hipnología en nuestros días. Discurso leído en la Universidad Literaria de Santiago durante la solemne inauguración del curso académico de 1888 a 1889 por D. Timoteo Sánchez Freire catedrático de clínica quirúrgica" (Santiago, 1888). El autor era el médico Timoteo Sánchez Freire, primer director del Manicomio de Conxo (que abre en el verano de 1885).  El hipnotismo será aplicado por el galeno compostelano en algunos de los dementes/alienados ingresados en el manicomio de Conxo. Hablaremos de ello otro día.


jueves, 5 de enero de 2012

"Entre Marbella e Torremolinos (Imaxes de manicomio)" . Mostra fotográfica sobre el Manicomio de Castro de Ribas de Lea (Lugo)


Tomado de http://www.josereigosa.blogspot.com/p/entre-marbella-e-torremolinos.html

Traemos al blog algunos enlaces y noticias de una interesante iniciativa y exposición que se está celebrando en Lugo. Se titula "Entre Marbella e Torremolinos (Imaxes de manicomio)".

------------------------------------------------------
Exposición: "Entre Marbella e Torremolinos (Imaxes de manicomio)"
Lugo, 28 diciembre 2011 — 29 febrero 2012
Descripción:
La muestra coincide con el cierre definitivo del Hospital Psiquiátrico San Rafael de Castro Riberas de Lea, en Castro de Rei (Lugo) inaugurado en 1953 y construido siguiendo el modelo del laberinto panóptico (la cadena perfecta), siendo el único edificio diseñado y construido en Galicia con la finalidad de atender a gente con enfermedades psiquiátricas. "Marbella" hace alusión al pabellón-solana de las mujeres y "Torremolinos" al pabellón-solana de los hombres.
Junto con la muestra fotográfica se proyecta un documental de 30 minutos de duración, video que se va a poder visualizar también en todos los museos dependientes del área de Cultura y Turismo de la Diputación de Lugo, siempre a las 17:00 horas y hasta la clausura de la exposición.
Asimismo, en el tiempo de apertura al público de esta exposición se va a desarrollar un amplio programa de actividades complementarias  con conferencias, mesas redondas, talleres y visitas guiadas con los que se pretende concienciar a las personas interesadas sobre la historia y lo “estigma” de estos enfermos, tantas veces aislados y de espaldas a la sociedad.
El jueves, 29 de diciembre, a partir de las 20:00 horas, en la misma Sala de Exposiciones del Pazo de San Marcos se va a desarrollar el nº 28 de la revista oral El pazo de las musas, número en la que va a intervenir también el fotógrafo Xosé Reigosa para mostrarnos fotografías del manicomio de Castro no incluidas en esta exposición.

Entre Marbella e Torremolinos (Imaxes de manicomio)
El enfermo mental estuvo "choído", en muchas situaciones en condiciones infrahumanas. en los primeros tiempos los tratamientos eran muy limitados. Se usaban medicamentos para tratar la enfermedad, se prestaban cuidados básicos de enfermería e higiene, al tiempo que se recurre la técnicas como laborterapia y se ponen los medios para ocupar el tiempo de estancia en la institución con salas de juego, lecturas...
No todo lo resuelven los tratamientos medicamentosos. Hay otros problemas importantes que atender, entre ellos lo de la comunicación de la institución y de los enfermos con el mundo exterior, con la familia y con la sociedad... una de las grandes preocupaciones del primero director de San Rafael, el doctor Ángel Usero Tiscar.
El principal problema (el estigma) del enfermo mental es el aislamento, la incomprensión y el rechazo social. Avanzamos más en medicación que en aceptación social pero hay que pensar que al final del camino, que tras las puertas y ventanas del manicomio está la sociedad, estamos todos nosotros, y a todos nosotros compete borrar ese estigma.

Xosé Reigosa Piñeiroa
Nace en San Cosme de Barreiros. Vive en Lugo desde 1981. A los 25 años tomó contacto con la fotografía a través de un libro que le prestó un amigo. ES totalmente autodidacta, aunque asistió a talleres y cursos con fotógrafos importantes siempre que tuvo ocasión. Realizó alrededor de 50 exposiciones entre individuales y colectivas. Consiguió algún premios en concursos fotográficos, pero desde hace muchos años no participa en ninguno. Colaboró en varias publicaciones. Le gusta tratar los temas en donde intervenga el ser humano: retrato, desnudo, escenificaciones, etc. Imparte cursillos, talleres y charlas sobre tema fotográfico. Actualmente su trabajo  “A Muralla cohabitada” después de un año todavía permanece colgada en las oficinas del Ayuntamiento (Seminario Menor) y próximamente va a ser publicada en formato libro.
En 2011 también expuso simultáneamente en tres salas de Buenos Aires (Argentina) y el próximo 9 de enero se inaugura en Montevideo una muestra con obras sus perteneciente el proyecto “Universos cohabitados nos camiños de Santiago”, alguna en gran tamaño (2x3 metros). Una obra suya también forma parte de la muestra “Andante” organizada por Ramón Alvarez y que recurre varios espacios de Galicia. Su último trabajo “Entre Marbella e Torremolinos (Imaxes de manicomio)”, que se compone de 30 fotografías y un documental de 30 minutos puede verse hasta el final de Febrero en la sala de la Diputación. Alguna publicación: Cuatro x Veinte. Cuatro Autores (1988), 40 años de fotografía en Lugo (1998), Portadas de la publicación mensual “Entremuros” de la que se editaron 43 números (2001/2005), Catálogo de la exposición, 12345 (2010) y Guía de Arquitectura de Lugo (2011).


Actividades Complementarias.
  • Miércoles 28 de diciembre, a las 19:00 h.: Inauguración exposición
  • Jueves 29 de diciembre, a las 20:00 h.: Intervención de Xosé Reigosa en la revista oral "O pazo das musas"
  • Jueves 12 de enero, a las 20:00 h.: Dr. Gonzalo Paz Doel. Charla: “Arte e psiquiatría”. Presenta Encarna Lago
  • Miércoles 18 de enero, a las 19:00 h.: Visita guiada
  • Jueves 19 de enero, a las 20:00 h.: Manuel Fernández Prado, (Presidente de ALUMBRE y Vicepresidente de FEAFES-Galicia). Charla: "El movimiento asociativo y la enfermedad mental en Lugo"
  • Jueves 26 de enero, a las 20:00 h.: Película sobre tema psiquiátrico, en colaboración con Clube Cultural Valle-Inclán. (LT 22 Radio lana Colifata)
  • Jueves 2 de febrero, a las 20:00 h.: Dr. Luis Vila Pillado. Charla: “A loucura no cine”
  • Sábado 4 de febrero, de 12:00 a 14:00 h.: Obradoiro a cargo de Xosé Reigosa
  • Jueves 9 de febrero, a las 20:00 h.: Dra. Ana López Creciente, Directora San Rafael. Charla: “O manicomio de Castro”
  • Jueves 16 de febrero, a las 20:00 h.: Dr. Victor Rodríguez Perez. Charla: “A historia da psiquiatría”
Esta exposición y las actividades complementarias programadas no son más que la llave de apertura de una serie de propuestas de un amplio proyecto artístico que pretende la apertura simbólica definitiva del espacio manicomio (encierro) al espacio de creación (libertad).
Colaboran: Alumbre y Clube Cultural Valle-Inclán
----------------
Texto "DESMONTANDO A BENTHAM"  tomado de  http://www.museolugo.org/documentos.asp?mat=28&id=1648

    • DESMONTANDO A BENTHAM
    • Agora, 26 anos despois do inicio oficial da desinstitucionalización psiquiátrica, o fotógrafo Xosé Reigosa inicia o proxecto de desmontar a Bentham no Hospital Psiquiátrico de San Rafael de Castro. Darlle luz á tolemia á traves da arte, humanizar aos esquecidos, empregar os espazos para a expresión e non para a represión. Desmontar a Bentham non é coller cela por cela, como cubos de tetris, e colocalas fisicamente noutro lugar. É deixar de agochar ao tolo, recuperalo para con nós, incluso animalo a conducir (de novo). Os internos de Castro xa o sabían. Tamén o sabían os coidadores de San Rafael e os veciños de Castro, eran os seus tolos, “os tolos de Castro”. Fuxían do panóptico, estrada abaixo, con permiso ou sen el, retaban a un axuste de contas a Bentham con cada un dos seus achegamentos á vila. Imaxe clásica chairega, a de pasar no coche e velos pola estrada, saudando, marcando o camiño de onde realmente quixeron estar: onde a xente, encarando a estigmatización e a marca a ferro das celas marxinadoras. Á volta, só os coidadores os atendían no seu retorno ao esquecemento, ao único lugar onde moitos internos tiñan repouso. Esa relación entre internos, coidadores e a vila foi a aplicación do proceso de desinstitucionalización psiquiátrica, feito informal e popular, comunitario e ate integrador nalgún momento. Castro e a súa xente chegou a comprender e incluir a estas persoas mellor que calquera psiquiatra lobotomizador doutro tempo, mellor que as familias que alí os deixaban esquecidos e estigmatizados, trocándoos por un incómodo silencio.
    • Baixo o título “Entre Marbella e Torremolinos. [Imaxes de Manicomio]” Xosé Reigosa mostra ao detalle a simboloxía da deseperación, do esquecemento e do afastamento. Entre a salas de descanso, denominadas aceda e cínicamente “Marbella” a das mulleres e “Torremolinos” a dos homes, os internos pasean perdidos no labirinto da mente humana e perdidos no labirinto do panóptico de Castro. Como Teseo, viaxan polos corredores e as estancias franqueados polas interminables pasaxes garabateadas nas paredes, mostra da desesperanza. As fiestras poderían ser os ollos ao exterior, se non fose que o lousado do edificio tapa o ceo; pecha paxaros e pantasmas, deixándoos sen saída. A viaxe continúa entre aposentos húmidos e minúsculos nos que, dalgún xeito, se tenta ao descanso entre os restos da vida anterior fóra do labirinto/panóptico. Na sala de xogos un mural escenifica unha praia sen atinar no obxectivo do desafogo. É máis, afianza o desalento mostrado por un boneco vestido de lá, que vencido e sentado repousa no alféizar coa cabeza agachada de costas a luz. Nesta odisea, os internos van na procura da corda de Ariadna, que lles indique o camiño á liberdade, sair de si mesmos e do panóptico; desfacer o camiño andado no maldito labirinto. Deixar o medo pechado para sempre, deixalo portas adentro dos muros do panóptico e guindar a chave ao Lea. 
    • No 1885 publícase o “Real Decreto para la Observación e Internamiento de Dementes”; nel establécese que os concellos e as deputacións deberán habilitar espazos para a atención e observación de enfermos mentais antes do seu recluimento manicomial (pasando a ser reclusos). No mes de xullo, a mitra compostelán e un par de socios acaudalados abren o Manicomio de Conxo. Décadas despois, tras negociación das deputacións galegas, a Conxo vaise derivar o internamento de case todos os enfermos mentais de Galicia, nunhas condicións ínfimas (taxas de mortandade do 38 %). Este escuro período vén marcado tamén polas contínuas denuncias da situación dos grandes especialistas galegos da época. Encargados da institución como Lois Asorey ou Ramón Rodríguez Somoza, entre outros, que procuran a mellora, humanización e reforma da asistencia ás persoas enfermas alí recluidas; cun enfrontamento contínuo co patronato propietario do xa denominado Sanatorio de Conxo (a Igrexa). En Lugo, a beneficiencia provincial confinaría algúns dos seus pacientes o sanatorio do doutor Ricardo Núñez, en Vilapedre (Sarria), dende o 1910 ao 1951, doutor cunha visión oposta á dos donos de Conxo basada na inclusión social dos enfermos. 
    • Castro proxéctase despois da Guerra Civil, no 1943 e faise real no 1954. Xestionado pola Beneficencia da Deputación Provincial de Lugo, é o segundo grande centro de reclusión para enfermos mentais en Galicia. Logo dos intentos dos doutores progresistas republicanos, dende o triunfo do Alzamiento Nacional, o panóptico como idea, outra vez, manda. A frase sempre é a mesma “Ti non es ben, vas ir parar a (Castro-Conxo-Rebullón dende 1975 en Vigo)” de novo esclusión, vixilancia e agocho. Polas terras de Sarria dicían do doutor Ricardo Núñez, “non sei quen está máis tolo, se Don Ricardo ou o tolo que conduce o coche” cando pasaba diante os veciños con un dos seus pacientes manexando o vehículo xa que el non sabía conducir.
    • En 1985 apróbase o “Informe de la Comisión Ministerial para la Reforma Psiquiátrica”. Supón a o inicio da regulación da desinstitucionalización psiquiátrica; o abandoo dos manicomios. Procúrase iniciar un proceso de reforma para reintegrar a estas persoas e o tratamento das súas doenzas na sociedade e non nun edificio illado, agochado e vixiado. Ponse o primeiro grao para rematar unha viaxe de 100 anos pola tolemia, por antebrazos con nº de serie tatuados, de morte, frío e medo. Unha viaxe na que só un conxunto de especialistas nos anos 1920/30 (serían condeados logo ao autoexilio pola Dictadura de Franco) tentarían desmontar o panóptico de Bentham; desmontalo como idea e concepto: rexeitar o medo como fundamento. No 1985 retomamos a viaxe daqueles doutores republicanos e a de Ricardo Núñez. No sanatorio de Vilapedre, o artista sarriao Rubén Santiago situou a instalación “8888 octillones” no ano 1999, o que serviu de despedida social ao antigo sanatorio do Dr. Ricardo Núñez, antes de reconstruirse en hotel. As esculturas eran monstros, probablemente os monstros que con agarimo o doutor tentaba estirpar dos seus pacientes;. foi o inicio de 26 anos cun mesmo cometido: desmontar a Bentham. 
    • Dende a Rede Museística Provincial convidámolos a participar neste proceso a través da mostra do traballo fotográfico de Xosé Reigosa e do conxunto de actividades complementarias programadas. Desta maneira, vostede poderá ser parte activa neste proxecto de intervir, humanizar, socializar… o Sanatorio San Rafael de Castro, iniciativa que vai ter continuidade con outras propostas artísticas, que anunciaremos en pouco tempo e que procuran a apertura simbólica definitiva do espazo manicomio (encerro) ao espazo de creación (liberdade) Texto "DESMONTANDO A BENTHAM"  tomado de  http://www.museolugo.org/documentos.asp?mat=28&id=1648 .

  --------------------------------------------------

Hospital Psiquiátrico de Castro de Ribas de Lea (Lugo). Tomado de www.lavoz.es

Inaugurada na sala de exposicións da Deputación a mostra fotográfica de Xosé Reigosa sobre o Psiquiátrico de Castro

A exposición “Entre Marbella e Torremolinos” recolle as fotografías feitas no hospital psiquiátrico de Castro no que “Marbella” fai alusión ao pavillón-solaina das mulleres e “Torremolinos” ao pavillón-solaina dos homes
A sala de exposicións da Deputación de Lugo acolle desde onte a mostra fotográfica de Xosé Reigosa “Entre Marbella e Torremolinos”, que recolle as fotografías feitas no hospital psiquiátrico de Castro no que “Marbella” fai alusión ao pavillón-solaina das mulleres e “Torremolinos” ao pavillón-solaina dos homes. Esta mostra foi inaugurada hoxe polo vicepresidente da Deputación de Lugo, o nacionalista Antonio Veiga, a directora do Museo de Lugo, Aurelia Balseiro, a comisaria da exposición e xerente da Rede Museística Provincial de Lugo, Encarna Lago e o autor das fotografías, Xosé Reigosa, e poderá ser visitada até o vindeiro 29 de febreiro. Tamén se achegou á inauguración desta exposición o deputado provincial e ex alcalde de Castro de Rei, Juan José Díaz Valiño.
A mostra coincide co peche definitivo do Hospital Psiquiátrico San Rafael de Castro Ribeiras de Lea, en Castro de Rei (Lugo) inaugurado en 1953 e construído seguindo o modelo do labirinto panóptico (a cadea perfecta), sendo o único edificio deseñado e construído en Galicia coa finalidade de atender a doentes con enfermidades psiquiátricas. “Marbella” fai alusión ao pavillón-solaina das mulleres e “Torremolinos” ao pavillón-solaina dos homes.
Na súa intervención, Antonio Veiga afirmou que “esta mostra permítenos reflexionar sobre moitas partes da nosa vida e da nosa historia que algúns se empeñan en ocultar e recluír da memoria, como nun principio estaban pensados estes centros de internamento psiquiátrico, manicomios, para recluír ás persoas”. Veiga tamén lembrou a “unha persoa que pasou máis de 40 anos entre esas paredes de Castro, como foi un veciño noso (en alusión tamén ao proceder mariñán de Xosé Reigosa), Antón Moreda, quen historicamente participou na fundación das Mocidades Galeguistas”.
Xunto coa mostra fotográfica proxéctase un documental de 30 minutos de duración, vídeo que se vai poder visualizar tamén en todos os museos dependentes da área de Cultura e Turismo da Deputación de Lugo, sempre ás 17:00 horas e até a clausura da exposición. Baixo o título “Entre Marbella e Torremolinos: Imaxes de Manicomio” Xosé Reigosa mostra ao detalle a simboloxía da desesperación, do esquecemento e do afastamento. Entre a salas de descanso, denominadas aceda e cinicamente “Marbella” a das mulleres e “Torremolinos” a dos homes, os internos pasean perdidos no labirinto da mente humana e perdidos no labirinto do panóptico de Castro. Como Teseo, viaxan polos corredores e as estancias franqueados polas interminables pasaxes bosquexadas  nas paredes, mostra da desesperanza. As fiestras poderían ser os ollos ao exterior, se non fose que o lousado do edificio tapa o ceo; pecha paxaros e pantasmas, deixándoos sen saída. A viaxe continúa entre apousentos húmidos e minúsculos nos que, dalgún xeito, se tenta ao descanso entre os restos da vida anterior fóra do labirinto/panóptico. Na sala de xogos un mural escenifica unha praia sen atinar no obxectivo do desafogo. É máis, afianza o desalento mostrado por un boneco vestido de lá, que vencido e sentado repousa no alféizar coa cabeza agachada de costas a luz. Nesta odisea, os internos van na procura da corda de Ariadna, que lles indique o camiño á liberdade, saír de si mesmos e do panóptico; desfacer o camiño andado no maldito labirinto. Deixar o medo pechado para sempre, deixalo portas a dentro dos muros do panóptico e guindar a chave ao Lea.
Do mesmo xeito, no tempo de apertura ao público desta exposición vaise desenvolver un amplo programa de actividades complementarias con conferencias, mesas redondas, obradoiros e visitas guiadas cos que se pretende concienciar ás persoas interesadas sobre a historia e o “estigma” destes enfermos, tantas veces illados e de costas á sociedade.
Este xoves, a partir das 20:00 horas, na mesma Sala de Exposicións do Pazo de San Marcos vaise desenvolver o nº 28 da revista oral O pazo das musas, número na que vai intervir tamén o fotógrafo Xosé Reigosa para amosarnos fotografías do manicomio de Castro non incluídas nesta exposición.

Tomado de http://www.josereigosa.blogspot.com/p/entre-marbella-e-torremolinos.html